Serbest Laik Cumhuriyet Fırka’nın Kapatılması
Ülkenin hangi şartlarda Serbest Fırka’nın kurulması zeminine geldiği konusundaki görüşler daha ziyade ‘halkın içine düştüğü derin yoksulluk’ gerçeği üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Yeni rejimin kurulmasının ardından yedi yıl geçmesine rağmen Türk halkının ekonomik durumunda ve hayat şartlarında hiçbir iyileşme gerçekleşmemiştir. Aksine yoksul Anadolu halkı şimdi de yeni rejimin varlık vergisini ödemekte, rejime adeta sponsorluk yapmaktadır.
1930’lara gelindiğinde Anadolu halkının devleti sadece asker gönderme ve vergi verme mükellefiyetiyle tanıdığı, bunun dayanılmaz bir hal aldığı en yetkili ağızlardan dahi artık açıklanmaktadır. Mustafa Kemal, o günlerde Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği vazifesinde bulunan Hasan Rıza Soyak’a, taşıdığı ruh halini şu çarpıcı cümleyle özetler: “Bunalıyorum çocuk. Görüyorsun, her gittiğimiz yerde şikayet ve dert dinliyoruz. Her taraf derin bir yokluk, maddi ve manevi perişanlık içinde.” (Yetkin,1997:34)
Ne var ki Devletin demokrasiye tahammülü 95 gün kadar sürmüş, 8 Ağustos 1930 günü kurulan ‘Serbest Laik Cumhuriyet Fırka’ 17 Kasım 1930 günü kapatılmıştır. Böylece Türkiye, yeniden çok partili hayatın başladığı 1946 yılına kadar 16 yıl sürecek kesif bir tek parti yönetimine yelken açmıştır.